Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oczywistym jest, że obowiązek alimentacyjny spoczywa na rodzicach względem ich małoletnich dzieci. Jednak w związku z postępującym starzeniem się naszego społeczeństwa coraz częściej w mojej pracy jako adwokat pojawiają się zapytania od Klientów, czy prawo przewiduje możliwość żądania alimentów przez rodzica od dorosłego dziecka i w jakich sytuacjach.
Warto zacząć jednak od początku. Obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania, który obciąża krewnych w linii prostej (wstępni, zstępni) oraz rodzeństwo. Oprócz podstawowego obowiązku dostarczania przez rodziców środków na utrzymanie dziecka, obowiązkiem alimentacyjnym można również obciążyć jednego z małżonków do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, jak również zobowiązać dorosłe dzieci do utrzymania czy wsparcia finansowego dorosłych rodziców.
Obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodziców wywodzi się z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: ,,Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.”
Należy podkreślić, że żądanie przyznania alimentów na rzecz rodzica od dzieci jest możliwe, jeżeli rodzic znajduje się w niedostatku. Nadto w przypadku, gdy dzieci posiadają możliwości finansowe aby taki obowiązek alimentacyjny spełnić.
W/w pojęcie „niedostatku” oznacza zarówno brak jakichkolwiek środków utrzymania, jak i sytuację, kiedy uzyskiwane przez rodzica dochody nie wystarczają na pełne zaspokojenie jego usprawiedliwionych potrzeb np. rodzic nie posiada środków na wykupienie leków, jedzenia, opłacenia rachunków czy zaspokojenia innych podstawowych potrzeby życia codziennego. Warto wskazać, że Sądy w swoich wyrokach często pojęcie to utożsamiają z tzw. minimum socjalnym i z tej przyczyny oddalają pozwy. Jednak również pojawiają się poglądy, iż ów stan niedostatku należy indywidualizować w odniesieniu do sytuacji konkretnej osoby, a więc również przy uwzględnieniu określonej dotychczasowej stopy życiowej na jakiej funkcjonowała rodzina, stanu zdrowia i wieku, wykonywanego zawodu itp.
Należy podkreślić, iż przepisy prawa rodzinnego umożliwiają dorosłym dzieciom na uchylenie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem swojego rodzica, jeżeli takie żądanie alimentów byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Kodeks nie definiuje w/w pojęcia i zawsze podlega ono interpretacji przez Sąd w każdej sprawie w sposób indywidualny. Można jednak przykładowo wskazać na typowe przyczyny, w których sądy rodzinne odmawiają przyznania alimentów od dorosłego dziecka, np.:
- nieodpowiednie traktowanie dzieci przez rodziców (w szczególności znęcanie się nad nimi), niełożenie na ich utrzymanie, gdy były małoletnie oraz w okresie kiedy były już pełnoletnie, ale jeszcze się uczyły;
- sytuacje, w których rodzic sam naruszał zasady współżycia społecznego prowadząc destrukcyjny tryb życia np. uzależnienie od alkoholu czy środków psychoaktywnych lub narażając dziecko na poważne szkody psychiczne lub fizyczne;
W mojej ocenie takich spraw o ustalenie obowiązku alimentacyjnego dorosłych dzieci wobec ich starzejących się rodziców będzie coraz więcej. Zdecydowana większość seniorów posiada niewielkie dochody, które są niewystarczające dla godnego utrzymania się szczególnie w sytuacji choroby, a pomoc instytucjonalna państwa jest niewydolna. Nadto rozluźnienie więzi rodzinnych wynikające ze zmian społecznych i odejścia od tradycyjnego modelu rodziny wielopokoleniowej uniemożliwia zaspokajanie takiego obowiązku poprzez codzienną pomoc rodzicowi. Jako adwokat wiem, że te sprawy bardzo często budzą silne emocje i wątpliwości etyczne zarówno rodziców jak i dorosłych dzieci. Z mojego doświadczenia zawodowego wiem, że sprawy te zawsze wymagają indywidualnej analizy przez adwokata i dlatego najważniejsze w pracy z profesjonalnym pełnomocnikiem jest zrozumienie swoich praw i możliwości, aby skutecznie chronić swoje interesy.
Jeśli jesteście Państwo w opisanej sytuacji chętnie przybliżę Państwu problematykę związaną z postępowaniami sądowymi w sprawach o alimenty oraz podejmę się reprezentowania Państwa w ewentualnym sporze.